Subutay Ülgen

Web Uygulama Güvenliği Uzmanı

🛡️ Siber Güvenlik Alanında Hangi Programlama Dilleri Öğrenilmeli?

Siber güvenlik, sadece araç kullanmaktan ibaret değildir; bir sistemi gerçekten savunmak, saldırmak veya analiz etmek için, o sistemin temelini oluşturan kodları anlamak gerekir. Bu rehber, kariyerine yeni başlayanlar veya uzmanlaşmak isteyenler için hangi programlama dillerinin neden önemli olduğunu, hangi alanlarda kullanıldıklarını ve Türkçe kaynak önerilerini özetler.

Konuyla ilgili Youtube videom

Siber güvenlik programlama dilleri

Nasıl Çalıştığını Bilmediğin Şeyi Koruyamazsın

Bir şeyin nasıl çalıştığını bilmeden ondaki güvenlik açıklarını bulmak ve anlamak neredeyse imkânsızdır. Bu yüzden siber güvenlik alanında çalışmak istiyorsanız, güvenliğini sağlayacağınız teknoloji, ürün ya da neyse onun nasıl çalıştığını bilmeniz gerekir. Örneğin, henüz 16 yaşındayken yaşadığım şehir olan İzmir'in otobüs sistemlerinin RFID (Radio-Frequency Identification) ile çalışan ödeme sistemlerinde bir açık bulmuştum. Bu açığı bulurken önce ödemelerin nasıl yapıldığını gözlemledim, ardından eve gidip bu teknolojinin nasıl çalıştığına dair makaleler araştırdım. Sonrasında bu sistemde özel anahtarların kolayca kopyalanabileceğini öğrendim; kendi kartım üzerinde bunu denedim ve başarılı oldum (tabii ki ardından ilgili kurumlara bu bilgileri verdim). Hiçbir zaman buna yönelik hazır bir araç olmayacak, gerçekten bir siber güvenlik uzmanı olmak istiyorsanız sistemleri anlamalısınız; bunun için de o sistemlerin yazıldığı dilleri öğrenmelisiniz.

Yazılım Dili Nedir

Yazılım dediğimiz şey, önceden belirlenmiş sözdizimine (syntax, yazım kuralları) göre kurulmuş algoritmalardır. Bilgisayarlar en basit hâliyle toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilen makinelerdir ve sadece 0 ile 1'i anlarlar. Biz bu şekilde de kod yazabiliriz, fakat insanların anlaması zordur; bu yüzden farklı amaçlar için farklı yazılım dilleri oluşturulmuştur.

Düşük Seviye ve Yüksek Seviye Yazılım

Bilgisayarlar 0 ve 1’den anlar. Bunu doğrudan kullanmak yerine, düşük seviyeli ve yüksek seviyeli programlama dilleri geliştirilmiştir. Düşük seviyeli diller, işlemciye yakın çalışarak çok hızlı kod üretir; fakat yazımı ve yönetimi zordur. Yüksek seviyeli diller, insan diline daha yakın olup öğrenilmesi ve kullanımı kolaydır. Siber güvenlikte her iki tür dili bilmek, sistemleri derinlemesine anlamak için kritiktir.

Açık Kaynak, Özgür Yazılım ve Özel Mülkiyet Yazılım

Bir yazılım geliştirdiğinizde, onu özel mülkiyetinize alıp satabilir veya açık kaynak yapabilirsiniz. Açık kaynak yazılımlar, kodu okuyabilmenize ve üzerinde değişiklik yapabilmenize imkân verir. Kapalı kaynak yazılımlar ise kodu gizli tutar. Siber güvenlikte açık kaynak araçlar öğrenme ve geliştirme açısından büyük avantaj sağlar.

Bu İkili Yazılım Dünyasını Değiştirdi

Eğer bir dil açık kaynaklıysa kodunu okuyabilirsiniz, kapalı kaynaksa bunu yapamazsınız.


Tool Meselesi

Github üzerinden eğitim amaçlı araçları indirip kullanmak yaygındır. Kendi araçlarınızı geliştirip portfolyo oluşturmak için GitHub’a yüklemek önerilir.

Kısaca Siber Güvenlik Alanları

Siber güvenlik için öğreneceğiniz dili seçmeden önce hangi alanda çalışacağınızı seçmelisiniz.


Web Application Security

Web uygulama güvenliği, web uygulamalarındaki güvenlik açıklarını keşfetip sömürmeye yönelik bir alandır.




System Security

Yazılım/işletim sistemi hatalarını, bellek yönetimi hatalarını ve protokol eksiklerini araştırır. Genellikle PoC (proof-of-concept) bulur, ancak exploit yazarken dikkatli davranır.




Network Security

Ağ altyapılarını, iletişim protokollerini ve ağdaki cihazları korumaya yönelik uygulamalar bütünü. Amaç; yetkisiz erişimi, veri sızıntılarını, DoS ve ağ tabanlı saldırıları önlemek, tespit etmek ve müdahale etmektir.




AI Security

AI Security (Yapay Zeka Güvenliği): Makine öğrenimi ve yapay zeka modellerinin, veri setlerinin, eğitim süreçlerinin ve AI tabanlı hizmetlerin gizlilik, bütünlük ve kullanılabilirlik açısından korunmasını kapsar. Hem modelin kötüye kullanılmasını (exploit) önlemeyi hem de modele yönelik saldırıları (adversarial attacks, data poisoning, model theft vb.) engellemeyi amaçlar.



Malware Development ve Analistliği

Malware analistleri, şüpheli yazılımları statik ve dinamik yöntemlerle inceleyip davranışlarını, hedeflerini ve iletişim yöntemlerini çözer. IOC (Indicator of Compromise) çıkarır, YARA/Sigma kuralları hazırlar ve adli analiz raporları oluşturur. Savunma ve saldırı senaryolarında derin bilgi sağlar.



Kriptoloji

Kriptoloji, verilerin gizliliğini, bütünlüğünü ve doğruluğunu sağlamak için şifreleme ve şifre çözme tekniklerini inceleyen bilim dalıdır. Modern siber güvenlikte güvenli iletişim, dijital imzalar ve kimlik doğrulama sistemlerinin temelini oluşturur.



SOC Analisti

SOC (Security Operations Center) Analisti, kurumların güvenlik operasyonlarını izleyen, saldırıları tespit eden, analiz eden ve müdahale eden uzmandır. Ağ trafiği, loglar ve güvenlik olayları üzerinden tehditleri takip eder ve raporlar hazırlar.



Reverse Engineering

Reverse Engineering, yazılım veya donanımın çalışma mantığını anlamak için kodlarını, binary dosyalarını veya cihazlarını analiz etme sürecidir. Amaç; güvenlik açıklarını bulmak, malware analizi yapmak veya mevcut sistemleri anlamaktır.



Exploit Development

Exploit Development, yazılım veya sistemlerdeki güvenlik açıklarını kullanarak PoC (Proof of Concept) saldırılar geliştirme sürecidir. Amaç, açığın nasıl çalıştığını anlamak ve savunma/patch geliştirme çalışmalarına katkı sağlamaktır.



Android Security

Android Security, Android uygulamaları ve işletim sisteminin güvenliğini sağlama; uygulama zafiyetlerini, kötü amaçlı uygulamaları, izin/IPC hatalarını ve sistem düzeyindeki açıkları tespit etme süreçlerini kapsar.



iOS Security

iOS Security, iPhone ve iPad uygulamaları ile işletim sisteminin güvenliğini sağlama sürecidir. Uygulama ve sistem düzeyindeki açıkları, jailbreak/kötüye kullanım risklerini ve veri sızıntılarını analiz eder.



Cloud Security

Cloud Security, bulut hizmetleri (IaaS, PaaS, SaaS) ve altyapıların gizlilik, bütünlük ve erişilebilirliğini koruma; konfigürasyon hatalarını, erişim kontrollerini, kimlik yönetimini ve veri güvenliğini sağlamaya yönelik uygulamaları kapsar.



IoT Security

IoT Security, nesnelerin interneti cihazlarının ve bağlı sistemlerin güvenliğini sağlama sürecidir. Amaç; cihazları kötüye kullanıma karşı korumak, veri bütünlüğünü sağlamak ve firmware güvenliğini yönetmektir.



Cyber Incident Response

Cyber Incident Response, siber saldırılara veya güvenlik olaylarına hızlı ve etkili bir şekilde müdahale etmeyi kapsar. Amaç; saldırıyı tespit etmek, izole etmek, zararları minimize etmek ve sistemleri güvenli hâle getirmektir.



Yazılım Dilleri Açıklamaları

Python

Python, yüksek seviyeli, yorumlanan ve okunabilirliği ön planda tutan bir programlama dilidir. Basit sözdizimi ve güçlü standart kütüphanesi sayesinde hızlı prototipleme ve script geliştirme olanağı sunar. Siber güvenlikte Python, hem offensive hem de defensive alanlarda yoğun olarak kullanılır. Örneğin, ağ trafiği analizleri, port taramaları, web scraping, API etkileşimleri ve otomasyon scriptleri için idealdir.

Python’un avantajlarından biri, büyük ve aktif bir topluluk tarafından sürekli desteklenen binlerce kütüphane ve framework’e sahip olmasıdır. Scapy ile ağ paketlerini analiz edebilir, Requests ile HTTP isteklerini yönetebilir, PyCryptodome ile şifreleme işlemleri gerçekleştirebilirsiniz. Malware analizi ve IoC (Indicator of Compromise) çıkarma işlemleri için Python scriptleri yaygın olarak kullanılır. Python.org üzerinden dilin resmi belgelerine erişebilirsiniz. Ayrıca, CTF (Capture the Flag) etkinliklerinde ve pentest laboratuvarlarında hızlı test ve denemeler yapmak için mükemmel bir dildir.

Python’un dezavantajı, yorumlanan bir dil olması nedeniyle C veya C++ gibi düşük seviyeli dillere göre performansının düşük olmasıdır. Ancak siber güvenlikte kritik performans gereken kodlar genellikle C veya Assembly ile yazıldığından, Python çoğunlukla araç geliştirme, otomasyon ve analiz için kullanılır. Yeni başlayanlar için öğrenmesi kolaydır, bu nedenle siber güvenlik kariyerine başlamak isteyenler için ideal bir ilk dil olarak öne çıkar.

C

C, düşük seviyeli, sistem programlama odaklı bir dildir. İşletim sistemi, driver ve performans kritik uygulamalar için kullanılır. Bellek yönetimi manuel olduğu için buffer overflow, heap/stack manipülasyonu gibi güvenlik kavramlarını anlamak isteyenler için idealdir. Exploit geliştirme, reverse engineering ve firmware analizi gibi alanlarda kritik öneme sahiptir.

C, donanım seviyesine yakın çalışması sayesinde siber güvenlik araştırmalarında hataları ve zafiyetleri bulmak için yaygın şekilde kullanılır. Örneğin, kernel exploitleri, işletim sistemi güvenlik açıklarının test edilmesi ve düşük seviyeli ağ protokollerinin analizi gibi görevler C ile gerçekleştirilir. Hafıza yönetimini ve pointer kullanımını öğrenmek, güvenlik araştırmacısının yeteneklerini ciddi şekilde geliştirir.

Dezavantajı, diğer modern diller kadar yüksek seviyeli abstractions sunmamasıdır. Hatalı bellek yönetimi ciddi güvenlik açıklarına yol açabilir. Ancak doğru öğrenildiğinde C, siber güvenlikte temel yapı taşlarından biridir ve sistemlerin derinlemesine anlaşılmasını sağlar.

C++

C++, C dilinin üzerine nesne yönelimli özellikler ekleyen bir sistem programlama dilidir. Hem performans hem de modern programlama paradigmasını bir araya getirir. Ağ uygulamaları, oyun güvenliği, exploit geliştirme ve reverse engineering projelerinde sıkça tercih edilir.

STL ve modern C++ özellikleri sayesinde karmaşık veri yapıları ve algoritmalar geliştirmek mümkündür. Malware geliştirme veya analiz araçları yazarken yüksek performanslı ve güvenli kod üretmek için idealdir. C++ ayrıca modern işletim sistemi araçları ve güvenlik kütüphaneleri geliştirmek için kullanılır.

Dezavantajı, C’ye göre daha karmaşık bir sözdizimine sahip olması ve yanlış bellek yönetimi riskinin halen bulunmasıdır. Ancak öğrenildiğinde, hem sistem hem de uygulama seviyesinde esnek bir programlama ortamı sunar.

Java

Java, platform bağımsız, nesne yönelimli bir programlama dilidir. JVM üzerinde çalıştığı için farklı işletim sistemlerinde aynı kodu çalıştırmak mümkündür. Kurumsal uygulamalar, web servisleri ve Android uygulamaları geliştirmek için yaygın şekilde kullanılır.

Siber güvenlikte Java, özellikle Android uygulama güvenliği, pentest araçları ve kurumsal servislerin test edilmesinde önemlidir. OWASP Mobile Top 10 gibi kaynaklar Java tabanlı uygulamalarda zafiyetleri analiz etmek için referans alınabilir. Java ile yazılmış uygulamalarda zafiyetleri analiz etmek ve exploit geliştirmek için araçlar geliştirmek mümkündür.

Java'nın avantajları arasında geniş topluluk, güçlü IDE desteği ve JVM'in sağladığı güvenlik mekanizmaları vardır. Dezavantajı ise C veya Go gibi düşük seviyeli sistem kontrollerine doğrudan erişimin sınırlı olmasıdır.

Kotlin

Kotlin, modern bir JVM dili olup özellikle Android uygulama geliştirme için tasarlanmıştır. Java ile tam uyumludur ve daha kısa, güvenli ve okunabilir kod yazmayı sağlar.

Android güvenlik araştırmaları ve uygulama güvenliği testlerinde Kotlin, uygulama mantığını hızlı anlamak, zafiyetleri analiz etmek ve test scriptleri geliştirmek için kullanılır. Kotlin’in modern syntax’ı hata yapmayı zorlaştırır ve güvenli kod yazmayı destekler.

Avantajları, Java’ya kıyasla daha kısa kod yazma imkânı, null safety mekanizması ve Android ekosistemine tam uyumluluğudur. Dezavantajı ise bazı eski araç ve kütüphanelerle uyumsuz olabilmesidir.

JavaScript

JavaScript, web tabanlı uygulamalar için kullanılan yüksek seviyeli bir dildir. Hem frontend hem de backend (Node.js) uygulamalarında kullanılır. Web güvenliği, XSS, CSRF, web uygulama analizleri ve pentest çalışmalarında yoğun şekilde kullanılır.

Web uygulamalarını analiz etmek, web tabanlı güvenlik açıklarını test etmek ve otomasyon scriptleri yazmak için JavaScript vazgeçilmezdir. Node.js ile backend araçları ve servisler geliştirmek mümkündür. Web güvenliği araştırmaları sırasında MDN JavaScript documentation kaynaklarından faydalanabilirsiniz.

Avantajları arasında hızlı geliştirme, geniş topluluk ve güçlü paket yöneticisi (npm) bulunur. Dezavantajı ise dinamik tip sisteminin bazı hatalara yol açabilmesidir.

Go (Golang)

Go, Google tarafından geliştirilmiş, yüksek performanslı ve concurrency destekli bir programlama dilidir. Ağ araçları, pentest frameworkleri ve cloud uygulamaları geliştirmek için kullanılır.

Siber güvenlikte Go, hızlı ve hafif servisler, otomasyon araçları ve ağ analiz araçları geliştirmek için idealdir. Hafif concurrency modeli ile çok sayıda eşzamanlı görev yönetilebilir. Go ile yazılmış güvenlik araçları hakkında daha fazlası için GitHub'da Go güvenlik projelerine bakabilirsiniz. Ayrıca resmi Go belgeleri ile dili daha iyi öğrenebilirsiniz.

Avantajları hızlı derleme, güçlü concurrency desteği ve düşük bellek kullanımıdır. Dezavantajı ise bazı modern dil özelliklerinin eksik olmasıdır.

Assembly

Assembly, makine diline çok yakın düşük seviyeli bir dildir. CPU komutlarını doğrudan kullanarak işlem yapar. Exploit geliştirme, reverse engineering ve firmware analizlerinde kritik öneme sahiptir.

Buffer overflow, shellcode yazımı ve sistem çağrılarının analizi gibi güvenlik konularında Assembly bilgisi zorunludur. x86 Assembly Guides gibi kaynaklara bakarak Assembly öğrenmeye başlayabilirsiniz. İşlemci mimarilerini anlamak ve düşük seviyeli hataları tespit etmek için kullanılır.

Dezavantajı öğrenmesinin zor ve hata yapma riskinin yüksek olmasıdır. Ancak siber güvenlik uzmanları için sistemlerin en derin seviyesinde kontrol sağlar.

Rust

Rust, modern bir sistem programlama dilidir. Bellek güvenliği, concurrency ve performansı ön planda tutar. Buffer overflow ve memory leak gibi sorunları engeller.

Siber güvenlikte Rust, güvenli araçlar, exploit test frameworkleri ve sistem yazılımları geliştirmek için tercih edilir. Rust documentation'ı incelerseniz dilin bellek güvenliği açısından neden bu kadar güçlü olduğunu görebilirsiniz. Bellek güvenliği ve performans gerektiren görevlerde C/C++ alternatifi olarak kullanılır.

Avantajları memory-safe olması ve modern syntax'ıdır. Dezavantajı, yeni başlayanlar için öğrenme eğrisinin dik olmasıdır.

SQL

SQL, veri tabanlarını yönetmek ve sorgulamak için kullanılan bir dildir. Siber güvenlikte SQL injection testleri, veri tabanı güvenliği ve log analizlerinde kullanılır.

SQL bilgisi, pentest ve incident response süreçlerinde veri tabanı yapılarını anlamak için kritiktir. PortSwigger Web Security Academy üzerinden SQL injection saldırıları hakkında detaylı bilgi edinebilirsiniz. Veri sızıntısı, yetkisiz erişim veya kötü amaçlı sorguları tespit etmek için kullanılır.

Dezavantajı sadece veri tabanı seviyesinde çalışmasıdır, ancak diğer dillerle kombine edildiğinde güçlü bir araç seti sunar.

Bash / Shell / PowerShell

Bash, Shell ve PowerShell, sistem yönetimi, otomasyon ve güvenlik scriptleri için kullanılır. Linux ve Windows ortamlarında log analizi, ağ taraması ve script tabanlı otomasyon için idealdir.

Siber güvenlikte incident response, malware analiz otomasyonu ve pentest araçlarının çalıştırılması için vazgeçilmezdir. Hedef sistem üzerinde hızlı ve etkili kontroller yapılmasını sağlar. Bash command reference gibi kaynaklar Bash komutlarını öğrenmek için yararlı olabilir.

Dezavantajları platforma bağlılık ve syntax farklılıklarıdır. Ancak öğrenildiğinde güvenlik uzmanının en temel araçları arasında yer alır.

Swift

Swift, Apple ekosistemi için geliştirilmiş modern bir programlama dilidir. iOS ve macOS uygulama güvenliği çalışmalarında kullanılır. Objective-C ile tam uyumludur.

Mobil uygulamaları analiz etmek, güvenlik açıklarını test etmek ve exploit geliştirmek için kullanılır. Apple Swift documentation ile Swift dilini daha derinlemesine öğrenebilirsiniz. Kod okunabilirliği ve güvenliği ön planda tutar.

Avantajları modern syntax ve null safety özellikleridir. Dezavantajı ise sadece Apple ekosistemiyle sınırlı olmasıdır.

Objective-C

Objective-C, Apple platformları için kullanılan nesne yönelimli bir dildir. Legacy iOS uygulamaları ve sistem analizleri için önemlidir.

Mevcut uygulamaları analiz etmek, eski exploitleri anlamak ve güvenlik testleri yapmak için kullanılır. Swift ile birlikte kullanılabilir. Objective-C hakkında daha fazla bilgi için Apple Documentation sayfalarını ziyaret edebilirsiniz.

Dezavantajı daha eski ve karmaşık syntax'a sahip olmasıdır, ancak Apple platformunda güvenlik araştırmaları için kritik bir dildir.

Terraform / YAML

Terraform (HCL) ve YAML, bulut altyapısı ve DevOps konfigürasyonlarını yönetmek için kullanılır. Siber güvenlikte cloud security uzmanları tarafından konfigürasyon hatalarını tespit etmek ve güvenli dağıtım yapmak için kullanılır.

DevSecOps süreçlerinde otomasyon, altyapı yönetimi ve güvenlik politikalarını uygulamak için vazgeçilmezdir. YAML, Kubernetes ve CI/CD konfigürasyonları için standarttır. Terraform documentation ile bulut altyapılarını güvenli olarak yönetmeyi öğrenebilirsiniz.

Dezavantajı, programlama dili olmaktan ziyade konfigürasyon dili olmalarıdır, ancak cloud güvenliği için kritik yetenekler sağlar.

HTML

HTML (HyperText Markup Language), web sayfalarının yapısal iskeletini oluşturan dildir. Tarayıcılar tarafından yorumlanarak kullanıcıya sunulan web içeriklerinin temelini oluşturur. Web uygulama güvenliği açısından HTML bilgisi, XSS (Cross-Site Scripting) gibi saldırıları anlamak ve korunmak için gereklidir.

HTML, etiketlerden oluşan bir işaretleme dilidir ve web sayfalarının metinlerini, formlarını, görsellerini ve diğer içeriklerini yapılandırır. Mozilla Developer Network (MDN) üzerinden HTML dokümantasyonuna erişebilirsiniz. Web uygulamalarında güvenli HTML kullanımı, kullanıcı girdilerinin doğru şekilde temizlenmesi ve filtrelenmesi açısından kritiktir.

Web güvenliği araştırmacıları için HTML bilgisi, özellikle DOM tabanlı XSS, HTML enjeksiyonu gibi güvenlik açıklarını tespit etmede ve kullanımda önemli rol oynar. Ancak HTML bir programlama dili değil, işaretleme dilidir ve bu nedenle doğrudan olarak güvenlik açıklarına neden olmaz, diğer dillerle birlikte kullanıldığında açıklar oluşabilir.

CSS

CSS (Cascading Style Sheets), web sayfalarının görsel sunumunu ve stilini belirleyen dildir. HTML ile birlikte kullanılır ve kullanıcı arayüzüne estetik değer katar. CSS bilgisi, web güvenliği bağlamında CSRF (Cross-Site Request Forgery) gibi saldırıların bazı formlarını anlamak ve kullanıcı arayüzü zafiyetlerini tespit etmek için önemlidir.

CSS, web sayfalarının renklerini, boyutlarını, yerleşimini ve diğer görsel öğelerini tanımlar. Mozilla Developer Network (MDN) üzerinden CSS dokümantasyonuna erişebilirsiniz. Modern CSS, animasyonlar, responsive tasarım ve etkileşimli öğeler için de kullanılır.

Siber güvenlik bağlamında CSS, genellikle daha az kritik olsa da, bazı durumlarda zafiyetlere yol açabilir. Örneğin CSS enjeksiyonu yoluyla bilgi sızdırma (data exfiltration) gibi saldırılar gerçekleştirilebilir. CSS'in güvenlik açısından riskli yönlerini anlamak, web güvenliği uzmanları için faydalı olabilir.

Node.js

Node.js, JavaScript dilini sunucu taraflı (backend) uygulamalar geliştirmek için kullanan bir runtime ortamıdır. Tek thread üzerinde event-driven ve non-blocking I/O modeli ile çalışarak yüksek performanslı ağ uygulamaları geliştirmeye olanak tanır. Web uygulama güvenliği ve backend sistem analizleri için önemlidir.

Node.js, özellikle REST API'ler, mikroservisler ve real-time uygulamalar için yaygın şekilde kullanılır. Node.js resmi websitesi üzerinden dökümantasyon ve kaynaklara erişebilirsiniz. npm (Node Package Manager) sayesinde binlerce kütüphane ve modül kullanılabilir.

Node.js uygulamalarda siber güvenlik açısından dikkat edilmesi gereken bazı konular vardır: yanlış bağımlılıkların kullanımı, prototype pollution, server-side JavaScript injection gibi zafiyetler. Ayrıca, async/await ve promise kullanımı sırasında zamanlama saldırıları gibi riskler de dikkate alınmalıdır.

PHP

PHP, web tabanlı uygulamalar geliştirmek için kullanılan sunucu taraflı (server-side) bir programlama dilidir. Özellikle web geliştirme alanında yaygın olarak kullanılır. Web güvenliği ve backend sistemlerin analizlerinde PHP bilgisi kritik öneme sahiptir.

PHP, dinamik web siteleri, içerik yönetim sistemleri (örneğin WordPress), e-ticaret siteleri gibi birçok alanda kullanılır. PHP resmi dokümantasyonu üzerinden dilin detaylarına erişebilirsiniz. php.net üzerinden dilin temel yapıları, fonksiyonları ve güvenlik önerileri incelenebilir.

PHP uygulamalarda siber güvenlik açısından sık rastlanan zafiyetler: SQL injection, XSS, remote file inclusion (RFI), local file inclusion (LFI), code injection gibi saldırılardır. PHP'nin eski versiyonları bazı güvenlik açıklarına sahip olduğu için güncellemelerin takip edilmesi önemlidir. Ayrıca, güvenli kodlama uygulamaları ve doğrulama kontrolleri gereklidir.